نگاه دریاچه ای به خزر باید به دکترین دریایی تغییر کند
به گزارش متخصص فلز، رییس انجمن مهندسی دریایی ایران، با تاکید بر ضرورت تغییر رویکرد راهبردی به دریای خزر اظهار داشت: خزر باید بعنوان جبهه دوم لجستیکی کشور و شاهراه مستقل دریایی در شرایط بحران مورد توجه قرار گیرد.
حسن رضا صفری، رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران، در گفتگو با خبرنگار مهر با تاکید بر لزوم تغییر نگاه راهبردی به دریای خزر اظهار نمود: در شرایط فعلی باید از دید دریاچه ای به خزر عبور نماییم و با تدوین و اجرای یک دکترین دریایی، این پهنه آبی را به عنوان جبهه دوم لجستیک ملی در ایام بحران درنظر بگیریم. در این راه، ضروری است اقتصاد ترابری ایران از حاشیه نگری به یک رویکرد دریامحور تغییر کند و دریای خزر از یک پهنه آبی محصور به قلب تپنده پدافند غیرعامل دریایی کشور تبدیل گردد.
وی اضافه کرد: با اتکا به بررسی و تلفیق ادبیات راهبردی، فنی و ژئوپلیتیکی کشور، هرگونه سناریوی محاصره، تحریم حداکثری یا انسداد شریان های مواصلاتی در سواحل جنوبی، همچون سواحل خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان، لزوم یک چرخش پارادایمی را به سیاست گذاران و جامعه دریایی کشور تحمیل می کند.
رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران بیان کرد: گزاره راهبردی این تغییر آنست که دیگر نمی توان و نباید دریای خزر را با رویکرد سنتی و تقلیل گرایانه، صرفا یک دریاچه محصور دانست. خزر یک عرصه راهبردی و کریدور تمام عیار دریانوردی است که تمام عناصر، مؤلفه ها و رژیم های یک اکوسیستم دریایی بین المللی را بصورت متمرکز، فشرده و در مقیاسی جدید در خود جای داده است.
وی ضمن اشاره به پنج مؤلفه ساختاری این گذار پارادایمی اشاره کرد: اولین مؤلفه، تمرکز هم زمان تمامی عناصر یک کریدور دریایی در محدوده دریای خزر است. در خیلی از کریدورهای دریایی جهان، اجزای این زنجیره در جغرافیاهای مختلف پراکنده هستند و امکان دارد یک سوی آن به اروپا و سوی دیگر آن به آمریکا یا مناطق دیگری متصل باشد، اما در دریای خزر با یک کریدور فشرده و متمرکز مواجه هستیم.
صفری تصریح کرد: یک پهنه آبی زمانی از تعریف یک دریاچه محلی خارج می شود و به عرصه دریایی ارتباطی ارتقا می یابد که ساختار فنی و سازمانی آن تمام اجزای زنجیره حمل و نقل اقیانوسی را در خود داشته باشد و بتواند این اجزا را بازتولید کند. دریای خزر نیز این مؤلفه ها را بصورت فشرده و یکپارچه در اختیار دارد.
وی با تشریح اجزای این زنجیره دریایی اظهار داشت: اولین بخش، ناوگان تخصصی تجاری است؛ به این معنا که همانند سایر کریدورهای دریایی، انواع شناورهای فلزی، فله بر، کانتینربر، تانکر و رو-رو متناسب با استانداردهای دریانوردی در این پهنه فعالیت می نمایند.
رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران اضافه کرد: بخش دیگر، زنجیره پس کرانه و پیش کرانه است که شامل اتصال به شریان های ریلی و جاده ای بین المللی، شبکه خطوط منظم کشتیرانی، بنادر و پایانه های چندمنظوره می شود. همین طور وجود حوضچه های آرامش، اسکله های تخصصی و تجهیزات مدرن بندری از دیگر مؤلفه های این ساختار است.
وی ضمن اشاره به موقعیت ارتباطی دریای خزر با آب های آزاد اظهار نمود: یکی دیگر از مؤلفه های مهم، وجود گلوگاه ارتباطی با آب های آزاد بوسیله کانال ولگا ـ دن و اتصال به سامانه پنج دریایی روسیه است که در نهایت امکان ارتباط با آب های بین المللی بوسیله دریای آزوف و دریای سیاه را فراهم می کند؛ هرچند بخشی از این مسیر حدود سه تا چهار ماه با یخ زدگی و شرایط خاص مواجه می باشد.
صفیر اشاره کرد: بنابراین، تقلیل این مجموعه متکامل به یک دریاچه، سبب خطای محاسباتی در تخصیص سرمایه، غفلت از لجستیک چندوجهی و کم برآوردی ظرفیت ترانزیتی کشور در شرایط پدافندی می شود.
وی ضمن اشاره به دیگر مؤلفه های راهبردی دریای خزر اضافه کرد: شمولیت رژیم های فنی، کنوانسیون ها و نظام های رده بندی نیز از دیگر ابعاد این مورد است. همین طور امنیت حقوقی و استقلال ژئوپلیتیکی خزر در مقایسه با آب های جنوبی کشور اهمیت ویژه ای دارد.
رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران با اشاره به اینکه دریای خزر از مزیت حقوقی و امنیتی منحصربه فردی برخوردار است، اظهار داشت: برعکس آب های جنوبی که همیشه در معرض مداخله ناوگان فرامنطقه ای قرار دارند، خزر از ظرفیت حقوقی ویژه ای برخوردار می باشد و میتوان از کنوانسیون سال ۲۰۱۸ به عنوان یک پشتوانه قانونی بهره برد.
وی اضافه کرد: بر طبق رژیم حقوقی جدید دریای خزر، حضور قدرت های نظامی بیگانه در این پهنه ممنوع شده است و شناورهایی که پرچم کشورهای ساحلی را ندارند نیز اجازه عبور و مرور در آنرا نخواهند داشت. این مورد به مفهوم تبدیل خزر به یک دالان حیاتی و امن برای کشورهای ساحلی است.
صفری بیان کرد: این رژیم حقوقی پنج جانبه، دریای خزر را به مسیری امن مبدل می کند که در آن کشتی های تحت پرچم ملی می توانند بدون تهدید محاصره مستقیم نظامی یا عملیات رهگیری، امنیت خطوط مواصلاتی کشور را حفظ کنند. این وضعیت، تجسم عینی پدافند غیرعامل در سطح دریایی است.
وضعیت لایروبی بنادر دریای خزر و امکان پهلوگیری کشتی های بزرگ
وی در جواب پرسشی در رابطه با وضعیت لایروبی بنادر شمالی و امکان پهلوگیری کشتی های بزرگ اظهار نمود: درحال حاضر شناورهایی که در دریای خزر تردد می کنند، متناسب با ظرفیت آبخور بنادر مختلف در آنها پهلو می گیرند. به عنوان نمونه، شناورهایی که آبخور بیشتری دارند، به بنادر دارای عمق مناسب تر، همچون بندر امیرآباد، هدایت می شوند.
رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران اضافه کرد: درحال حاضر بندر امیرآباد با عنایت به آبخور بیشتر، بعد از آن بندر نوشهر و سپس بندر انزلی، همچون بنادری هستند که شناورها متناسب با شرایط فنی خود در آنها پهلو می گیرند. بنابراین، در کوتاه مدت مشکل خاصی برای تخلیه و بارگیری شناورهای فعال در دریای خزر وجود ندارد.
صفری اشاره کرد: اگر موضوع لایروبی بنادر مطرح می شود، بیشتر ناظر بر اقدامات بلندمدتی است که باید برای توسعه ظرفیت بنادر و پاسخ گویی به نیازهای آینده صورت گیرد.
کمبود کشتی های تجاری؛ چالش توسعه لجستیک دریایی خزر
وی در جواب پرسشی در رابطه با کمبود کشتی های تجاری در دریای خزر اظهار داشت: بله، درحال حاضر با مشکل کمبود کشتی تجاری مواجه هستیم؛ چونکه دریای خزر باید بخشی از حجم بالای کالاهایی را که قبل از این بوسیله خلیج فارس و دریای عمان دریافت می کردیم، جبران کند.
رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران اضافه کرد: در این مورد از دو جهت با کمبود مواجه هستیم. نخست این که باید سهم ناوگان ایرانی از نظر تعداد و نوع شناورها در دریای خزر افزایش پیدا کند تا بتواند پاسخ گوی شرایط فعلی کشور و نیازهای پدافند غیرعامل دریایی در مقابل اختلالات احتمالی در جنوب باشد.
صفری اضافه کرد: از طرف دیگر، هم به توسعه ظرفیت ناوگان نیاز داریم و هم باید حجم حمل و نقل کالا با کشتی های تحت مالکیت و پرچم کشور افزایش یابد تا سهم ناوگان و شرکت های کشتیرانی ایرانی از کارهای حمل ونقلی در این پهنه دریایی بیشتر شود.
دریای خزر؛ جبهه دوم دریایی ایران در شرایط انسداد مسیرهای جنوبی
وی ضمن اشاره به درسهای حاصل از شرایط محاصره و اختلال در خطوط مواصلاتی جنوب کشور اشاره کرد: تحلیل وضعیت بعد از محاصره فعلی یا اختلال در خطوط جنوبی، یک آموزه تاریخی و فنی برای بخش دریایی ایران به همراه دارد و آن این که دریای خزر در مختصات راهبردی جمهوری اسلامی ایران، صرفا یک دریاچه آرام در شمال کشور نیست، بلکه جبهه دوم دریایی و یک شاهراه کامل، مستقل و خوداتکاست.
رئیس انجمن مهندسی دریایی ایران اظهار داشت: نگاه دریاچه ای به خزر به مفهوم چشم پوشی از تمام الزامات در ارتباط با کلاس ایمنی، ناوگان تخصصی و ظرفیتهای ژئوپلیتیکی این پهنه است؛ در حالیکه اعمال یک دکترین دریامحور و کریدوری برای دریای خزر می تواند بقای لجستیکی و تاب آوری ملی را خصوصاً در ایام اوج انسداد دریایی در جنوب ضمانت کند.
صفری در انتها تصریح کرد: این مورد به مفهوم آنست که حتی در صورت بازگشایی مسیرهای دریایی جنوب نیز نباید از ظرفیتهای دریای خزر غافل شویم؛ چونکه این پهنه دریایی توانایی هایی دارد که تابحال به میزان کافی مورد توجه قرار نگرفته و میتوان در آینده بهره برداری بهتر و گسترده تری از آنها داشت.
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب